Tienduizend weten meer dan een

iSPEX van het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu is een prachtig voorbeeld van citizen science, waarbij gewone mensen mede-onderzoekers worden en zo indirect bijdragen aan een betere volksgezondheid.

Tienduizend weten meer dan een

Wat is het?
De iSPEX is een opzetstuk dat een smartphone verandert in een wetenschappelijk instrument om fijnstof te meten. Op die manier kan iedereen een bijdrage leveren aan wetenschappelijk onderzoek naar de concentraties en de samenstelling van fijnstof in de lucht. De fijnstofkaarten die het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) met deze gegevens kan maken, zijn vaak nauwkeuriger dan gegevens van satellieten. iSPEX is een prachtig voorbeeld van citizen science, waarbij gewone mensen mede-onderzoekers worden en zo indirect bijdragen aan een betere volksgezondheid.

Wat levert het op?
- Efficiency in onderzoek: op een goede en goedkope manier veel data verzamelen.
- Belangrijke beleidsinformatie voor de beheersing van fijnstof.
- Positieve impuls voor het denken over onderzoek: citizen science werkt.
- Groter bewustzijn over fijnstof.

Wat waren de succesfactoren voor innovatie?
De ontwikkeling van de iSPEX – feitelijk een miniversie van een instrument bestemd voor satellieten – had de wind mee. Het idee om burgers te laten bijdragen aan wetenschappelijk onderzoek paste goed binnen de trend dat de overheid burgers steeds meer ruimte geeft om actief bij te dragen aan de samenleving. Het paste ook goed binnen actuele beleidsthema’s als innovatie, groenere steden en smart cities.

Dat gunstige klimaat neemt niet weg dat ook deze innovatie mede een succes werd door één persoon: een sectordirecteur van het RIVM die geloofde in het idee van citizen science en kansen zag voor deze interactieve manier van wetenschap beoefenen. Hij maakte binnen de kaders van het project Monitoring Networks of the Future ruimte voor de ontwikkeling van iSPEX.

Intern riep het idee aanvankelijk weerstand op. Het idee om burgers wetenschappelijke metingen te laten doen stuitte menigeen tegen de borst, en bovendien leveren metingen met iSPEX andere resultaten op dan de gangbare. Aanvankelijk leidde die interne weerstand tot defensieve communicatie over iSPEX, wat natuurlijk niet hielp. Dat veranderde toen het RIVM ervoor koos om iSPEX positiever te framen: kijk eens waarom iSPEX een waardevolle toevoeging is op wat we nu al doen.

Het succes bleef niet uit. Na de eerste succesvolle metingen in 2013 kwam er in 2015 een Europees experiment, en op kleine schaal doet de gemeente Nederweert nu een proef met vrijwilligers om fijnstof te meten in agrarisch gebied – voor bewoners een gevoelig onderwerp.
Er is een maar: de financiering van het vervolg van iSPEX is kwetsbaar. Het innovatiebudget binnen het RIVM is vooral bedoeld om ontwikkelingen in het beginstadium vooruit te helpen, en de betrokken ministeries zien het niet als een onderdeel van de wettelijke taken.

Nieuwsbrief

Iedere week stellen wij met veel aandacht een nieuwsbrief samen over één van onze thema's. Vink aan waarover u de nieuwsbrief wilt ontvangen.

Onze nieuwsitems zijn kort, zonder PR-praat en met relevante informatie op het vakgebied. Wij respecteren uw privacy.