Gastblog burgemeester Annemarie Penn-te Strake: Innovatie lokale overheid moet sneller

De kracht van de lokale overheid wordt zichtbaar in de aansluiting met de samenleving. Niet het bestuurlijke systeem, maar de maatschappelijke opgave moet ons uitgangspunt zijn. En dat betekent iets voor de rol van de burgemeester, zo betoogt Annemarie Penn-te Strake, burgemeester van Maastricht.

Gastblog burgemeester Annemarie Penn-te Strake: Innovatie lokale overheid moet sneller

In september 2017 ben ik in Maastricht begonnen met een reeks estafettegesprekken. Maandelijks bezoek ik een inwoner thuis voor een onderhoud zonder agenda. Kopje thee of koffie, veel wederzijds respect en het schiet alle kanten op. Dat laatste is net de bedoeling. Steevast loopt het gesprek flink uit, want niets is boeiender dan naar de persoonlijke verhalen van mensen luisteren. Aan het eind nomineert de gesprekspartner iemand voor het volgende gesprek. Die opzet brengt me niet alleen kriskras door alle buurten van de stad, maar ook door alle ‘bubbles’ van de samenleving.

Hoe bontgekleurd de samenleving ook is en hoe rijkgeschakeerd de opvattingen zijn, in al die gesprekken zit een gemene deler. Mensen zitten met vragen en ze willen ruimte om zelf antwoorden te vinden. Het gaat heus niet om grote meeslepende thema’s, maar om alledaagse dingen als een veilige schoolroute voor hun kinderen, een gemeenschapsruimte in de buurt of het voorkomen dat voorzieningen verdwijnen. Bureaucratie ervaren ze bij het creëren van oplossingen als een sta-in-de-weg. In plaats daarvan willen ze dat de gemeente een partner is.

Maatschappelijke democratie

Dit sterkt me in mijn overtuiging dat de lokale overheid er wel degelijk toe doet. Maar dan wel op een andere manier dan in het verleden. We moeten innoveren en in een hoger tempo dan nu het geval is. Het is ook de conclusie van het onderzoek door de VNG-commissie Toekomstgericht Lokaal Bestuur, waar ik deel van uitmaakte. Concreet deden we de aanbeveling om tot een omdraaiing te komen van het huidige democratisch model in de gemeentehuizen. Dat wil zeggen: niet de maatschappelijke ontwikkelingen en de burgers moeten zich aanpassen aan het systeem, maar het systeem dient zich aan te passen aan de noden en verlangens in de samenleving. Met andere woorden, wij moeten niet meer redeneren vanuit oude bestuurlijke structuren, maar de maatschappelijke opgave als uitgangspunt nemen.

Wat we bovendien nodig hebben is een meervoudige democratische benadering. Niet alleen het politiek-democratisch spel in het stadhuis geeft sturing, ook andere vormen van maatschappelijke democratie doen dat. De leden van de volkstuintjesvereniging bepalen onderling wel hoe hoog de tomatenstruiken worden, dat hoeven wij als gemeente niet voor te schrijven.

Rol burgemeester

De burgemeester heeft een belangrijke rol bij deze innovatie. Misschien wel de meest cruciale. Hij of zij is politiek neutraal en is de CEO in het stadhuis. Mijn advies daarom aan de collega’s: begin bij de agendering van het college. Zorg dat het thema democratische vernieuwing met grote regelmaat aan de orde komt. Niet alleen als agendapunt, maar ook als aandachtspunt bij andere voorstellen en besluiten.

In Maastricht heeft dat inmiddels in de raad geleid tot de oprichting van een werkgroep democratische vernieuwing. Een van de doelen is het zoeken van meer verbinding met de stad. We zitten nu in de ontwikkelfase, waarbij onder meer wordt gedacht aan een burgerbegroting. Daarnaast heeft het college afgesproken regelmatig de stad in te trekken. We streven ernaar om de dinsdagmiddag vrij te houden in onze agenda, met name om dan het gesprek aan te gaan met inwoners die werken aan nieuwe plannen en oplossingen. Persoonlijk contact is hierin ontzettend belangrijk. Het biedt inzicht, wekt vertrouwen en versnelt procedures.

Voorts kom ik in mijn communicatie en in mijn boodschappen met regelmaat terug op dit onderwerp. De kracht zit immers in de herhaling. Om een bestuurlijke cultuur van meer dan een eeuw te veranderen, heb je een lange adem nodig. Het systeem veranderen lukt niet in een jaartje. Daarvoor is het eveneens nodig dat we de inwoners aanspreken op hun verantwoordelijkheden. Dat betekent dat we hen stimuleren om te gaan stemmen en om zoveel mogelijk maatschappelijk actief te zijn. Want democratische vernieuwing is weliswaar een eenrichtingsweg naar de toekomst, maar die heeft wel twee rijbanen.

Systeem

We leven in een systeem, dat kan ook niet anders. Elk zinnig mens begrijpt de noodzaak daarvan. De uitdaging waar we voor staan is niet om het systeem op te heffen, maar om het systeem dienstbaar te stellen aan ons hogere doel: een saamhorige, op consensus gebaseerde leefomgeving, die zekerheid en perspectief biedt. Dit kan met een gemeente die stimuleert en enthousiasmeert. Die in het midden van de samenleving staat, niet erboven. En die continu naar slimme ideeën en antwoorden zoekt. Makkelijk? Nee, dat niet. Maar wel noodzakelijk.

Terug naar de Meting innovatiekracht
>Terug naar de Meting innovatiekracht