Organiseren vanuit overvloed

Het hoofd boven water houden, jongleren met meerdere ballen tegelijk, en roeien met beperkte middelen. Voor menig publieke organisatie zullen dit herkenbare beelden zijn. Tegelijkertijd heeft de coronacrisis ons laten zien dat we, naast schaarste, ook kunnen putten uit overvloed. Zouden we niet wat vaker vanuit die overvloed kunnen organiseren? En hoe verandert dit onze mindset?

Organiseren vanuit overvloed

Schaarste is een gegeven

Flexibel organiseren en goede koers houden in een steeds veranderende wereld is niet gemakkelijk. Het is een hele opgave om de juiste strategische doelen vast te stellen, de bedrijfsvoering en uitvoering effectief te laten functioneren en de gewenste resultaten te behalen. Daarbij is er vaak te weinig van alles. Te weinig tijd, te weinig budget, te weinig mensen, te weinig samenhang, te weinig betrokkenheid. Ofwel, we denken, spreken en handelen vaak vanuit het idee van schaarste.

Enerzijds is deze schaarste voor veel publieke organisaties een werkelijkheid. Welke directeur verzucht er niet zo nu en dan dat er met meer middelen veel meer gedaan zou kunnen worden? Er zijn sectoren die ervaren dat ze structureel onderbetaald worden en onderbezet zijn. Schaarste is een gegeven.

Maar tegelijkertijd, zouden we misschien op een andere manier naar die schaarste kunnen leren kijken? Zou het mogelijk zijn om meer te organiseren en samen te werken vanuit het principe van de overvloed die we wél hebben?

Is het mogelijk om meer te organiseren vanuit overvloed, in plaats van vanuit schaarste?

Management by objectives

De manier waarop leiders van organisaties, ook binnen de overheid, hun doelen bepalen is vaak ingegeven door managementmodellen uit de jaren ’50 (management by objectives) en de jaren ’70 (Objectives and Key Results). Onderdeel daarvan is het vaststellen van concrete doelen waaraan gewerkt moet worden. En hier gaat het vaak mis. Het bepalen en behalen van vooraf gestelde doelen is voor leidinggevenden en medewerkers zo belangrijk geworden, dat de focus alleen daarop ligt. Dat is immers waar je op wordt afgerekend of gewaardeerd. En al die vooraf bepaalde doelstellingen vragen om tijd, budget, mensen, samenhang en betrokkenheid – waar dus structureel te weinig van is.

Denken vanuit schaarste

Het gevolg van het denken vanuit schaarste is dat dit ook het handelen gaat bepalen. Schaarste zorgt in veel gevallen voor een naar binnen gerichte houding. Voor het op een krampachtige manier zoveel mogelijk middelen voor jezelf houden. Schaarste zorgt voor een focus waarbij het behalen van resultaten van de eigen organisatie centraal staat. Het verblindt het zicht op het bredere geheel en zorgt voor interne competitie om de beschikbare middelen. Dit noemen we ook wel de schaarsteparadox: het denken vanuit schaarste levert vaak schaarste op en werkt op die manier bevestigend.

Neem als voorbeeld Team A. Als er sprake is van beperkte middelen zal dit team waarschijnlijk de focus richten op het behalen van de eigen resultaten. Er is weinig mogelijkheid om bij andere teams bij te springen of om menskracht uit te lenen. Tijd voor onderlinge afstemming en overleg is er niet, of te weinig. De schaarste die men ervaart is een probleem geworden dat de meeste aandacht krijgt en het zicht op andere problemen vermindert. En dat is niet verrassend. Het team wordt immers op de eigen resultaten afgerekend.

Schaarste, of overvloed?

Echter, tijden als deze coronacrisis leren ons dat er naast schaarste ook overvloed is. Overvloed aan veerkracht, saamhorigheid, solidariteit en vitaliteit. De gezamenlijke inspanning om de gezondheid van onszelf en de ander op de eerste plaats zetten. Aan de slag om samen problemen aan te pakken en onze schouders eronder te zetten. Om te delen, zonder iets terug te verwachten. Vanuit die energie ontstaat iets moois, dat aansluit bij wat nodig is. Die energie zorgt voor ontwikkeling, verandering en groei. Een mooi voorbeeld zijn de veerkrachtige gemeenschappen die in crisistijd in actie komen om elkaar te helpen en creatieve oplossingen bedenken.

Naast schaarste is er overvloed. Overvloed aan veerkracht, saamhorigheid, solidariteit, vitaliteit, zorg, creativiteit.

Denken vanuit gezamenlijke behoeftes

De coronacrisis laat ons zien dat wij als mensen veel behoeftes delen. Dat is wat ons bindt. De kunst is om met elkaar de juiste keuzes te maken voor hoe we deze overvloed gaan inzetten. Laten we daarbij wat vaker denken vanuit 'management by needs', het organiseren op basis van behoeftes, in plaats van 'management by objectives'. 'Management by needs' bestaat al zolang de mensheid oud is. Het is tijd om dit een grotere plaats te geven in onze organisaties.

Terug naar Team A. Het team kampt nog steeds met schaarste. Maar de focus is veranderd. De mindset van de medewerkers en van de leiding is gericht op het voor hen belangrijkste doel: het faciliteren van een goed leven voor de burger. Daarvoor werken ze samen met andere teams en afdelingen, omdat ze dat in hun eentje niet voor elkaar krijgen. Ze weten ook dat als zij meer geld krijgen, er minder geld over blijft voor andere teams en organisaties. Het team is uit de houdgreep van de schaarste gekomen en vraagt zichzelf nu: wat is ons collectieve bezit en wat kunnen we daarmee bereiken, vanuit de behoefte van de burger? Niet omdat schaarste niet bestaat, maar omdat een andere mindset je helpt om daadwerkelijk anders te handelen.

Meer lezen over organiseren en veranderen in publieke organisaties? Ga naar onze themapagina over verandermanagement.

Nieuwsbrief

Iedere week stellen wij met veel aandacht een nieuwsbrief samen over één van onze thema's. Vink aan waarover u de nieuwsbrief wilt ontvangen.

Onze nieuwsitems zijn kort, zonder PR-praat en met relevante informatie op het vakgebied. Wij respecteren uw privacy.