Kan burgemeester nog hoeder zijn van lokale democratie?

De rol van burgemeester als hoeder van democratische waarden en de integriteit en rechtmatigheid van het lokale bestuur staat onder druk. Dat betoogt dr. Niels Karsten in zijn essay. Tijdens een symposium van de Tilburg University beamen zes burgemeesters dat hun afhankelijkheid van de gemeenteraad onhoudbaar begint te worden.

Kan burgemeester nog hoeder zijn van lokale democratie?
Nieuws
|

Kunnen burgemeesters de waarden van de democratische rechtsstaat nog effectief verdedigen of zijn ze daarvan langzamerhand zelf de vijand geworden?

Deze vraag stond centraal tijdens het symposium 'De burgemeester: vriend of vijand van de rechtsstaat?' van de Tilburg University op donderdag 21 juni. Aanleiding voor het symposium was het gelijknamige essay van dr. Niels Karsten, universitair docent aan de Tilburg University over de zorgwekkende ontwikkelingen rond de rol van de burgemeester.

'Een burgemeester legt verantwoording af áán de gemeenteraad over het toezicht dat hij of zij houdt óp de gemeenteraad'

De boodschap van Niels Karsten is verontrustend: onze rechtsstaat staat onder druk. Burgemeesters zijn hoeders van de lokale democratie. Zij hebben de verantwoordelijkheid om onze constitutionele waarden te beschermen en erop toe te zien dat het gemeentelijk beleid integer, rechtmatig en zorgvuldig is. Tegelijkertijd zijn ze voor hun aanblijven en herverkiezing ook afhankelijk van de gemeenteraad op wie zij toezicht moeten houden. De burgemeester is namelijk verantwoording schuldig aan de raad over de manier waarop hij of zij de taak van bestuurder heeft uitgeoefend.

Met de uitbreiding van de bevoegdheden van de burgemeester heeft deze verantwoordingsrelatie alleen maar meer betekenis gekregen, zo betoogt Karsten. De burgemeester moet onder meer verantwoording afleggen over hoe hij zijn rol als toezichthouder heeft ingevuld. In de praktijk is het dus zo dat de burgemeester verantwoording aflegt áán de gemeenteraad over het toezicht dat hij of zij houdt óp de gemeenteraad. Het is dan ook niet verwonderlijk dat verschillende burgemeesters die Karsten voor zijn onderzoek sprak, aangeven dat zij door hun afhankelijkheid van de raad soms anders optreden dan dat ze eigenlijk zouden moeten of willen. Burgemeesters blijken moeite te hebben hun onafhankelijke positie te bewaren, waardoor de waarden van onze democratische rechtsstaat onder druk komen te staan.

'Het criminele geld klotst hier in Brabant over de plinten. Ik ben geen sheriff, maar ik sta wel voor mijn inwoners.'

- Jan Boelhouwer, burgemeester van de gemeente Gilze-Rijen,
over zijn rol als hoeder van de rechtsstaat

Aanvullend worden burgemeesters steeds meer de politiek ingetrokken en groeit de druk om op spannende momenten in te grijpen, bijvoorbeeld door een zwartepietendemonstratie te verbieden, mensen uit huis te plaatsen of een lezing van een radicale prediker niet toe te staan. Door deze politieke en maatschappelijke druk overtreden ze als 'crimefighter' soms willens en wetens de regels terwijl ze tegelijkertijd juist moeten toezien op het naleven van deze regels. Dit leidt er in sommige gevallen toe dat burgemeesters niet meer onbevooroordeeld zijn, maar gaan handhaven omdat ze voelen dat dit van hen wordt verwacht.

'De democratie verliest haar zelfreinigend vermogen - een gevaarlijke ontwikkeling'

Karsten benadrukt hoe gevaarlijk deze ontwikkeling is. De lokale democratie verliest zo steeds meer haar zelfreinigend vermogen. In zijn essay doet hij verschillende suggesties voor het institutioneel waarborgen van de onafhankelijkheid van de burgemeester. Tegelijkertijd geeft hij toe dat dit maar ten dele zal werken. Een burgemeester moet zich niet alleen kunnen beroepen op zijn formele macht. Voor het overgrote deel is het informele gezag dat hij heeft nog steeds bepalend voor zijn succes. Aan burgemeesters doet Karsten dan ook de oproep om zich op te stellen als verdedigers van de rechtsstaat en goed in het oog te blijven houden wat de grenzen van hun rol zijn.

Nieuwsbrief

Iedere week stellen wij met veel aandacht een nieuwsbrief samen over één van onze thema's. Vink aan waarover u de nieuwsbrief wilt ontvangen.

Onze nieuwsitems zijn kort, zonder PR-praat en met relevante informatie op het vakgebied. Wij respecteren uw privacy.

Terug naar de Meting innovatiekracht
>Terug naar de Meting innovatiekracht